Aflevering 7533

Als IPR-specialist van het parket bij de Hoge Raad kreeg Paul Vlas in zijn functie als advocaat-generaal regelmatig te maken met de toetsing in cassatie van de toepassing van buitenlands recht. Ik bedoel hierbij nationaal recht van andere staten; ik ga hier niet in op Europees recht en verdragsrecht, waarvoor weer andere regels gelden, en die strikt genomen ook niet buitenlands zijn. Omdat hierover toch wel misverstanden bestaan en het daarbij ook wel eens misgaat wil ik deze gelegenheid benutten om te schetsen hoe deze toetsing plaatsvindt.

In mijn bijdrage aan dit themanummer ter gelegenheid van het afscheid van Paul Vlas als voorzitter van de redactie van het WPNR, zal ik aandacht besteden aan het toepasselijke recht op de materiële rechtsgeldigheid van een forumkeuze op grond van art. 25 Brussel I-bis. Aanleiding is een recente prejudiciële beslissing van het Hof van Justitie EU in de zaak SIL/Agora.1 Hoe luidt de conflictregel voor de aanwijzing van het toepasselijke recht op de materiële rechtsgeldigheid van een forumkeuze? Aan de hand van welk rechtsstelsel moet worden beoordeeld of een forumkeuze materieel rechtsgeldig is, wanneer een van de partijen zich beroept op bijvoorbeeld dwaling of bedrog bij de aanwijzing van een bevoegd gerecht?

De wetgever kan onmogelijk alle gevallen en situaties waarop een wet moet worden toegepast, althans waarvoor zij wordt ontworpen, vooraf bedenken en daarop afstemmen. Er is altijd een achterdeur nodig om ook onvoorziene gevallen te regelen. Het gaat dan om uitzonderingsgevallen waarvoor de hoofdregel geen bevredigende oplossing biedt. Die uitzonderingsgevallen worden doorgaans niet voorzien van concrete regels, maar door open normen vorm gegeven. Die open normen kunnen naar bevind van zaken door justitiabelen of de rechter worden ingevuld, maar zijn natuurlijk altijd onderworpen aan rechterlijke toetsing.

Op grond van art. 2, lid 1 Wet op belastingen van rechtsverkeer (hierna: Wet BRV) is overdrachtsbelasting verschuldigd terzake van (i) de verkrijging van (ii) onroerende zaken. De belasting wordt geheven bij de verkrijger.1 Ook een verkrijging van aandelen in zogenoemde onroerendezaakrechtspersonen (hierna: OZR) kan op grond van art. 4, lid 1, onderdeel a Wet BRV kwalificeren als een belastbaar feit.2 Daarvan is echter alleen sprake indien de verkrijger van die aandelen een belang van ten minste een derde gedeelte heeft, aldus art. 4, lid 3 Wet BRV.

De testamentaire last ter bevordering van de erfrechtelijke Gleichlauf

Met veel genoegen lever ik een bijdrage aan dit mooie themanummer waarin de voorzitter van onze redactie terecht in het zonnetje wordt gezet. De pater familias van het WPNR, Paul Vlas, is de belangrijke motor van het WPNR. Het WPNR kent verschillende rubrieken waaronder Privaatrecht Actueel (PA). Hierbij een PA als ode aan onze pater familias (PA).

Het internationaal privaatrecht behoort niet tot de handbagage van de doorsnee Nederlandse notaris. De scheidende voorzitter van de redactie van het WPNR zal zich dus wel eens als een wandelaar in de woestijn hebben gevoeld. En, eerlijk is eerlijk, ik kan ook niet putten uit een rijke bron van kennis op dit rechtsgebied. Daar komt nog bij dat het Nederlandse IPR niet hoeft overeen te komen met het IPR van andere landen.

Paul Vlas, de hoofdpersoon van deze editie, heeft zich in zijn imposante carrière bij voorkeur beziggehouden met het internationaal privaatrecht. Maar ook andere internationaal geaarde aspecten van het civiele recht, zoals de privaatrechtelijke rechtsvergelijking, draagt hij een warm hart toe. Deze brede oriëntatie schept voor mij de ruimte om een bijdrage te leveren op een terrein van ‘internationaliserend privaatrecht’, te weten dat van de koopovereenkomst, dat de afgelopen decennia steeds sterker in het teken van Europese regelgeving is komen te staan. In zijn rol van advocaat-generaal heeft Vlas zich ook over vraagstukken van kooprecht gebogen, waarbij hij onder meer in relatie tot non-conforme tomaten behartigenswaardige beschouwingen heeft gepresenteerd.1

1. De economische werkelijkheid en Paul Vlas hebben wat met elkaar van doen. Hoe dat zit, licht ik toe aan het slot van deze bijdrage. Paul behoeft geen introductie. Evenmin dat hij een veelzijdig jurist is en ook geschreven heeft over rechtspersonenrecht.1 Laat ik wel enige opmerkingen maken over de economische werkelijkheid, te beginnen bij het enquêterecht.

Het WPNR en Paul Vlas horen bij elkaar. Toch zal Paul na 24 jaren van trouwe dienst afscheid nemen als redacteur. Na het vertrek van Martin-Jan van Mourik nam hij met verve de voorzittershamer vanaf 2014 van hem over. Ik zat toen net iets meer dan een half jaar in de redactie en vroeg mij af wat deze voorzitterswissel zou betekenen voor het WPNR als tijdschrift en, op kleinere schaal, voor onze redactievergaderingen. Paul kende ik toch vooral als een wat formele man, ongetwijfeld ook door zijn onberispelijke kleding: altijd in pak en met das. Het bourgondische karakter van de redactievergaderingen onder Van Mourik werd misschien iets minder, maar onder Pauls bezielende leiding verliepen de vergaderingen ook erg soepel en nog steeds met de nodige vrolijke noten en gezellige diners na afloop.

In de redactievergadering van 8 april 2025 heeft Paul Vlas te kennen gegeven het voorzitterschap van de redactie van het WPNR met ingang van 1 februari 2026 te zullen neerleggen. Eenmaal bekomen van de schrik stond voor de redactie ten minste één ding vast; we maken een periodicum amicorum.

Speciaal nummer ter gelegenheid van het uittreden uit de redactie van prof. mr. P. Vlas

De onderneming en aansprakelijkheid voor klimaatschade. Tijd voor herziening van de Rome II-verordening?

Een bijdrage naar aanleiding van de conclusie van A-G Vlas bij HR Krimschatten

In deze bijdrage voor het afscheidsnummer van Paul Vlas besteed ik aandacht aan de allerlaatste conclusie die hij als advocaat-generaal genomen heeft. Deze conclusie betrof geen doorwrocht betoog over het internationaal privaatrecht, maar zij ging over een ‘verjaringszaakje’. Deze is hem – zo stel ik mij dat voor – op de valreep nog even toegeschoven. De zaak is interessant maar – op het eerste gezicht – niet heel bijzonder en hij is inmiddels door de Hoge Raad afgedaan met een beroep op art. 81 RO. De reden om er toch over te schrijven is dat een latere conclusie van A-G Snijders1 in zekere zin een nieuw licht werpt op de juridische duiding van het feitencomplex dat aan het arrest ten grondslag ligt. Deze wat cryptisch geformuleerde gedachte wordt hieronder uitgewerkt.

Over Paul Vlas maar ook over waarneming van het notarisambt, het protocol en de notarispraktijk

Hoe de rechtszekerheid consumentenbescherming begrenst in het IPR en materieel consumentenrecht

Over een eenvoudige kwestie die toch niet eenvoudig blijkt te zijn

Deze bijdrage betreft de automatische wijziging van het toepasselijke recht ingevolge art. 7 lid 2 Haags Huwelijksvermogensverdrag 1978 (hierna: Verdrag) in het licht van de wijziging van het wettelijk stelsel van het interne Nederlandse huwelijksvermogensrecht. De toepassing van het Nederlandse recht als gevolg van de automatische wijziging ingevolge art. 7 Verdrag kan de vraag doen opkomen of de huidige beperkte gemeenschap van goederen dan wel de voordien geldende algehele gemeenschap van goederen van toepassing is bij huwelijken voltrokken vóór 1 januari 2018, waarbij de wijziging van het toepasselijke recht ná 1 januari 2018 plaatsvindt. Bij welk peilmoment moet dan worden aangeknoopt: het moment van de automatische wijziging van het toepasselijke recht op het huwelijksvermo­gensrecht of de huwelijksdatum van betrokkenen? Belangrijk is om goed voor ogen te houden dat deze automatische wijziging van het toepasselijke recht zich alleen onder het Verdrag kan voordoen. Onder de Europese IPR-Verordening inzake huwelijksvermogensstelsels van 2016, het Haags Huwelijksgevolgenverdrag 1905 en de communeregels van Chelouche/Van Leer 1976 doet deze automatische wijziging zich niet voor.