Aflevering 6937

Het BFT als toezichthouder ‘nieuwe stijl’

* Dit opstel heeft ten grondslag gelegen aan een voordracht gehouden op het congres Toezicht gewaardeerd, op 18 juni 2012 in Amersfoort.

Op 27 september 2011 is de Wijziging van de Wet op het notarisambt naar aanleiding van de evaluatie van die wet, alsmede regeling van enkele andere onderwerpen in die wet en wijziging van de Wet op het centraal testamentenregister en van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme (‘Wijzigingswet Wna’) door de Eerste Kamer aangenomen.Wet van 29 september 2011 tot wijziging van de Wet op het notarisambt naar aanleiding van de evaluatie van die wet, alsmede regeling van enkele andere onderwerpen in die wet en wijziging van de Wet op het centraal testamentenregister en van de Wet ter voorkoming van witwassen en ?nancieren terrorisme, Stb. 2011, 470. Het betreft een aantal wijzigingen van de Wet op het notarisambt (‘Wna’) en de Wet op het centraal testamentenregister naar aanleiding van de evaluatie van de Wna door de Commissie Hammer-stein. Per 1 januari 2012 is een aantal van deze wijzigingen in werking getreden. Gelijktijdig is ook de Wet tot wijziging van de Wet op het notarisambt in verband met de invoering van een informatieplicht ten aanzien van gegevens betreffende de bijzondere rekening, bedoeld in art. 25 van die wet (‘Wet informatieplicht derdengeldenrekening notariaat’) in werking getreden.Wet informatieplicht derdengeldenrekening notariaat, Stb. 2011, 557; inw. tr. 1 januari 2012, Stb. 2011, 625. In onderstaand artikel zullen de omvang en gevolgen van de doorbreking van de geheimhoudingsplicht ten opzichte van de toezichthouder, fiscus en het Openbaar Ministerie (‘OM’) ten gevolge van deze wetten worden besproken en tegen het licht worden gehouden van het maatschappelijk belang dat met de beroepsgeheimhouding wordt gewaarborgd.

Gelet op art. 94 van de Wet op het notarisambt heeft de Staatssecretaris van Veiligheid en Justitie bij besluit d.d. 15 juni 2012 herbenoemd tot plaatsvervangend lid in de Kamer van Toezicht over de notarissen en kandidaat-notarissen te ‘s-Gravenhage: mr. G.A.M. van Lith, hoofdambtenaar bij de Belastingdienst, met ingang van 1 juli tot 1 januari 2013.

De Commissie Evaluatie Wet op het notarisambt heeft in zijn rapport “Het beste van twee werelden” van 2008 een en andermaal beklemtoond dat het voortbestaan van het notariaat in zijn huidige vorm afhankelijk is van het vertrouwen dat in het functioneren van de notaris kan worden gesteld. Aan de persoon die het ambt van notaris bekleedt, mogen “hoge eisen worden gesteld als het gaat om integriteit, onafhankelijkheid en bekwaamheid”.Rapport, p. 7. Ik was voorzitter van deze commissie. De notaris moet een onafhankelijke en onpartijdige dienstverlener zijn. Van haar of hem wordt dezelfde eerlijkheid, nauwgezetheid en deskundigheid verwacht als die van een rechter. Het ambt is ook vergelijkbaar met dat van een rechter in het licht van de rechtszekerheid.Zie jaarverslag BFT 2011. Niet alleen betrokken partijen maar ook derden moeten erop kunnen rekenen dat de notaris zijn werk goed doet. “Het blijvend en gerechtvaardigd vertrouwen in de notaris, is een essentiële voorwaarde voor het voortbestaan van het notariaat.”Rapport, p. 14. Betrouwbaarheid en vertrouwensfunctie zijn dus wezenskenmerken voor de notaris. Dit zou een open deur moeten zijn, maar de evaluatiecommissie onderkende destijds al dat het zo eenvoudig niet is. Onder de kennelijk moeilijk te weerstane verlokkingen van de markt en de druk van concurrentie zochten, en zoeken, sommige notarissen de randen van het toelaatbare op.Jaarverslag KNB 2010/2011, Traditionele waarden in nieuwe tijden, p. 10. De tuchtrechtspraak laat zien dat ook bij notarissen helaas wel eens rotte appels in de mand voorkomen. Op zichzelf is dat verontrustend genoeg, maar een volmaakte wereld kennen wij niet. Het zou alleen wat te gemakkelijk zijn dit verschijnsel toe te schrijven aan het ontbreken van tariefregels.Kortheidshalve verwijs ik naar het verslag van het op 9 november 2009 gehouden symposium, Marktwerking in het notariaat; droom of nachtmerrie?, Ars Notariatus nr. 143, 2010. Het voortbestaan van het notariaat zou ook niet moeten afhangen van vaste minimum-tarieven, zeg ik de onderzoekers van het WODC na.M.J. ter Voert en F. Zwenk, m.m.v. E.M.Th. Beenakkers, Kwaliteit in zware tijd, nr. 296, Den Haag 2011, p. 121. Dit onderzoek bevat vele belangwekkende gegevens over de kwaliteit van het notariaat in Nederland.

1.1. Op 27 september 2011 is het wetsvoorstel tot wijziging van de Wet op het Notarisambt (“Wna”) door de Eerste Kamer aangenomen (“de gewijzigde Wna”)Het wetsvoorstel is op 3 december 2009 ingediend onder de naam ‘Wijziging van de Wet op het notarisambt naar aanleiding van de evaluatie van die wet, alsmede regeling van enkele andere onderwerpen in die wet en wijziging van de Wet op het centraal testamentenregister en van de Wet ter voorkoming van witwassen en financieren van terrorisme’ (Kamerstukken II, 2009/2010 D 32 250).. Op 28 oktober 2011 is de wetswijziging gepubliceerd in het Staatsblad.Staatsblad 2011, 470. Het wetsvoorstel is op 3 december 2009 ingediend en is het vervolg op de aanbevelingenKamerstukken II 2005/06, 23 706, nr. 62, bijlage. van de Commissie HammersteinDe commissie onder leiding van de toenmalige president van het Gerechtshof Arnhem, mr. A. Hammerstein. die de huidige Wna heeft geëvalueerd. In de eerste plaats zal op grond van de gewijzigde Wna een scheiding komen tussen het tuchtrecht en het toezicht. Het Bureau Financieel Toezicht (“BFT”) wordt een afzonderlijke toezichthouder die zowel toezicht houdt op de financiën als op de naleving van de gehele Wna en de integriteit van het notariaat. De kamer van toezicht zal uitsluitend nog worden belast met tuchtrecht.