Aflevering 6917

Op 1 januari 2012 zijn de door het kabinet op Prinsjesdag aangekondigde stimuleringsregels voor ‘Algemeen nut beogende instellingen’ (hierna: ANBI’s) en voor ‘Culturele instellingen’ (hierna: CI’s) in het bijzonder van kracht geworden. Deze voorstellen tot wetswijziging zijn opgenomen in de Geefwet en het Belastingplan 2012.Kamerstukken II 2011/12, 33 006, nr. 2 en Kamerstukken II 2011/12, 33003, nr. 2. Doel van deze wetten is om het beleid op het gebied van fiscale begeleiding van het geefklimaat en geefgedrag te optimaliseren en om oneffenheden in beleid en wetgeving weg te nemen.Kamerstukken II 2011/12, 33 006, nr. 3, p. 2.CI’s hebben in de Geefwet en het Belastingplan extra aandacht gekregen: een aantal maatregelen betreft uitsluitend CI’s. De wetgever merkt op dat weinig particuliere giften naar CI’s vloeien en dat het doel van deze bepalingen (o.a. de multiplier) is dat extra giften voor CI’s zullen worden gegenereerd,Kamerstukken II 2011/12, 33 006, nr. 3, p. 9.

In deze bijdrage wordt ingegaan op de giftenaftrek in de inkomstenbelasting en vennootschapsbelasting. De wettelijke regeling aangaande de giftenaftrek was tot 1 januari 2012 zeer overzichtelijk als men haar vergelijkt met de regeling zoals die geldt met ingang van 2012. Tot 2012 waren periodieke giften aan ANBI’s volledig aftrekbaar van het inkomen. Gewone giftenDoor de wetgever merkwaardigerwijs aangemerkt als ‘andere giften’. Zie art. 6.35 Wet IB 2001. aan ANBI’s waren beperkt aftrekbaar. Daarnaast waren periodieke giften aan nader omschreven verenigingenHet gaat dan om verenigingen met volledige rechtsbevoegdheid die meer dan 25 leden hebben en niet zijn onderworpen aan de vennootschapsbelasting dan wel daarvan zijn vrijgesteld. Zie art. 6.33, eerste lid, onderdeel c Wet IB 2001. eveneens aftrekbaar van het inkomen. Aan dit overzichtelijke bestaan is met ingang van 1 januari 2012 een eind gekomen. Voor giften aan een ‘gewone’ ANBI wijzigt niets. Dat betekent dat periodieke giften volledig aftrekbaar blijvenZie art. 6.38 Wet IB 2001. en gewone giften nog steeds aftrekbaar zijn binnen bepaalde marges.De gewone giften zijn aftrekbaar voor zover zij in totaal meer bedragen dan € 60 of 1% van het verzamelinkomen. Tevens wordt een maximum gesteld aan de aftrekbaarheid van gewone giften: 10% van het verzamelinkomen. Zie art. 6.39, eerste lid Wet IB 2001. Naast de ‘gewone ANBI’s’ kennen we met ingang van 1 januari 2012 ook de ‘culturele instelling’. Blijkens het bepaalde in art. 5b, vierde lid AWR wordt hieronder verstaan een ANBI die zich uitsluitend of nagenoeg uitsluitend richt op cultuur.De instelling moet als zodanig zijn aangewezen bij voor bezwaar vatbare beschikking. Zie voor een nadere bespreking van het begrip culturele instelling de bijdrage van Bruggink en Vrieling elders in dit nummer. Alle giften die een belastingplichtige in een kalenderjaar doet aan culturele instellingen worden voor de aftrek van het inkomen verhoogd met 25% (de zgn. multiplier), met een maximum van € 1250.

Algemeen nut beogende instellingen (hierna: ANBI’s) kunnen onder omstandigheden ook te maken krijgen met de heffing van vennootschapsbelasting. Het doel van de vennootschapsbelasting is in beginsel de inkomsten uit ondernemingen die worden gerealiseerd door rechtspersonen zoals NV’s en BV’s in de heffing te betrekken.De belastingplicht van NV’s en BV’s is echter niet beperkt tot de inkomsten uit een onderneming. In beginsel geldt een onbeperkte belastingplicht. De vennootschapsbelasting is oorspronkelijk ingevoerd om te voorkomen dat de heffing over de inkomsten uit een onderneming eenvoudig kon worden vermeden door een onderneming van een particulier in te brengen in een NV. De belastingplicht is vervolgens uitgebreid naar stichtingen en verenigingen die een onderneming drijven om te voorkomen dat de concurrentieverhoudingen worden verstoord met de ondernemingen van particulieren. Deze overweging is nog steeds de dragende gedachte van de belastingplicht voor stichtingen en verenigingen en vormt ook het argument om ANBI’s in de belastingheffing te betrekken en fiscale faciliteiten voor ondernemende ANBI’s te beperken. In de GeefwetDe wijzigingen in de vennootschapsbelasting zijn verspreid over drie wetten. In verband met de leesbaarheid verwijs ik alleen naar de Geefwet als ik de veranderingen in algemene zin bedoel. maakt de wetgever daarom een nadrukkelijk onderscheid tussen enerzijds de fiscale faciliteiten in de sfeer van de inkomstenbelasting (giftenaftrek) en de Successiewet (vrijstellingen voor de schenk- en erfbelasting) en anderzijds de faciliteiten in de vennootschapsbelasting. Met betrekking tot de vennootschapsbelasting in het algemeen merkt de wetgever op:Kamerstukken II 2011/12, 33 006, nr. 6, p. 8.

Sinds 1 januari 2012 is voor het eerst sinds de introductie van het begrip ‘algemeen belang’ in de Nederlandse belastingwet in 1917Wet van 20 januari 1917, Stb. 189, het betrof een vrijstelling in de Successiewet 1859 voor schenkingen aan rechtspersonen die hoofdzakelijk een algemeen belang beoogden. het begrip ‘algemeen nut’ gedefinieerd. Bovendien geldt nu één definitie van algemeen nut voor alle belastingwetten, doordat deze definitie is vastgelegd in art. 5b Algemene wet inzake rijksbelastingen (AWR). Alleen de Wet op de omzetbelasting 1968 (Wet OB) zal zijn eigen, aan de BTW RichtlijnRichtlijn 2006/112/EG van de Raad van 28 november 2006 zoals later aangepast. ontleende begrippenkader houden in de vrijstellingsbepalingen van art. 11 Wet OB. Anders dan in de aanhef van art. 132 van de BTW Richtlijn komt het begrip ‘algemeen belang’ overigens niet voor in de Wet OB, waardoor dit vermoedelijk niet tot problemen zal leiden. Ook ‘sociaal belang behartigende instelling’ is nu voor alle Rijksbelastingen gelijk gedefinieerd en wel in art. 5c AWR. Het begrip ‘sociaal belang’ is echter ongedefinieerd gebleven. Daarnaast bevat de AWR sinds 1 januari ook de nieuwe definitie van ‘steunstichting SBBI’, maar die moet in 2012 nog nader worden ingevuld.

Deze bijdrage gaat over de gedragseffecten van de Geefwet. De Geefwet kan niet alleen het gedrag beïnvloeden van Nederlanders die giften doen of deze overwegen te doen, maar ook het gedrag van algemeen nut beogende organisaties die afhankelijk zijn van giften. In deze bijdrage beantwoorden we drie soorten vragen over de gedragseffecten van de Geefwet op belastingplichtigen en algemeen nut beogende organisaties (voortaan ANBI’s genoemd). Dit zijn vragen over volume-effecten (zal het totale geefgedrag in Nederland toenemen? Zo ja, met hoeveel?), over verdringingseffecten (gaan Nederlanders minder geven aan andere doelen als ze meer gaan geven aan culturele instellingen waarvoor een verhoogde aftrekbaarheid geldt? Zo ja, hoeveel minder?), en over organisatie-effecten (welke strategieën kunnen ANBI’s toepassen om meer giften te verkrijgen? Welke effecten zijn van deze strategieën te verwachten?).We gaan in deze bijdrage niet in op de maatschappelijke en politieke achtergronden van de Geefwet, maar verwijzen voor een beschrijving daarvan naar andere bijdragen in dit themanummer. Evenmin gaan we in op de nieuwe rapportage regels voor ANBI’s en de vrijwilligersvergoeding.

In dit themanummer worden de wijzigingen in de belastingwetgeving met ingang van 2012 voor algemeen nuttige instellingen (hierna: ANBI) besproken. In hun brief van 21 juni 2011 kondigen de Staatssecretarissen van Veiligheid en Justitie, Financiën en Onderwijs, Cultuur en Wetenschap de Geefwet aan.Kamerstukken II 2010/11, 32 740, nr. 6.

Ter stimulering van de fondswerving door culturele algemeen nut beogende instellingen, wordt in de Geefwet een multiplier geïntroduceerd in zowel de Wet inkomstenbelasting 2001 als in de Wet op de vennootschapsbelasting 1969 voor giften aan culturele instellingen.Zie hiervoor de bijdrage van Vrieling & Bruggink in dit themanummer. De benodigde budgettaire ruimte voor deze multiplier wordt gevonden door aanpassing van de persoonsgebonden aftrek van uitgaven voor monumentenpanden.