Aflevering 6704

Het belangrijkste deel van de Pensioenwet (hierna PW) is met ingang van 1 januari 2007 in werking getreden.Besluit van 18 december 2006 tot vaststelling van het tijdstip van inwerkingtreding van de artikelen van de Pensioenwet en de Invoerings- en aanpassingswet Pensioenwet, Stb. 2006, 707.Weliswaar treden een aantal voor de uitvoeringspraktijk relevante artikelen pas in werking op 1 januari 2008 of zelfs pas op 1 januari 2009. Maar die vertraagde inwerkingtreding is vooral bedoeld om de betrokkenen, in het bijzonder de uitvoerders van pensioenregelingen, voldoende tijd te geven om de gevolgen van de nieuwe wettelijke regeling ook praktisch te implementeren. De uitgangspunten voor de nieuwe wettelijke regeling liggen vast. Alleen al de omvang van de nieuwe wet, 223 artikelen, naast nog vrij omvangrijke uitvoeringbesluiten, doet vermoeden dat er het nodige veranderd moet zijn ten opzichte van de voorheen bestaande pensioenwetgeving in de vorm van de, laatstelijk, 95 artikelen van de Pensioenen spaarfondsenwet (PSW). In dit artikel geef ik vooral aan, zij het betrekkelijk globaal, welke nieuwe bepalingen in de PW afwijken van die in de PSW.

De Pensioenwet zoals die op 1 januari 2007 in werking is getreden, heeft de positie van de directeur-grootaandeelhouder in civiel juridische zin ingrijpend gewijzigd. Een directeur-grootaandeelhouder valt in zijn geheel niet onder de werking van de Pensioenwet. In dit artikel zal ik aan de hand van de regelgeving zoals die luidde tot 1 januari 2007 (Pensioen en spaarfondsenwet plus bijbehorende regelgeving) en de regelgeving zoals die luidt vanaf 1 januari 2007 (Pensioenwet) aangeven op welke wijze de gewijzigde civiele wetgeving invloed heeft op de fiscale positie van de directeur-grootaandeelhouder. Daarbij zal blijken dat wellicht sprake is van een nieuwe buitenlandroute voor de directeur-grootaandeelhouder. Tot slot zal worden ingegaan op het overgangsrecht voor bestaande regelingen en op de mate van bescherming die een directeur-grootaandeelhouder nog geniet bij faillissement van zijn BV.

Pensioenfondsen zijn rechtspersonen waarin gelden ten behoeve van deelnemers (‘werknemers’), gewezen deelnemers (de zogeheten ‘slapers’) of hun nabestaanden bijeengebracht zijn of worden, welke worden beheerd ter uitvoering van ten minste een basispensioenregeling (art.1 PW). Uitkering vindt plaats aan degenen wier pensioen is ingegaan: de pensioengerechtigden. De pensioenregeling is het resultaat van overeenstemming tussen werkgever en werknemer betreffende pensioen. Deze en andere personen zoals gewezen partners, hebben belangen bij het pensioenfonds als uitvoerder van pensioen. In dit opstel inventariseer ik hoe wordt gepoogd aan die verschillende belangen recht te doen binnen de rechtspersoon die pensioenfonds is.

Ons pensioenstelsel mag zich verheugen in een toenemende politieke belangstelling, zowel vanuit Den Haag als vanuit Brussel. Hoe ziet ons pensioenstelsel er over tien jaar uit? Wat gaat de Europese interne markt betekenen voor pensioenuitvoerders? Zal een nieuw uitvoeringsmodel voor pensioenregelingen leiden tot meer marktwerking en concurrentie tussen pensioenuitvoerders? De Pensioen- en spaarfondsenwet (PSW) uit 1952 is per 1 januari 2007 vervangen door de Pensioenwet (PW).Wet van 7 december 2006, Stb. 2006, 705. Daarmee is aan de ontwikkeling van ons pensioenstelsel geen einde gekomen. In deze bijdrage schets ik het Nederlands pensioenstelsel inclusief de ontwikkeling daarvan in de laatste tien jaar en de dilemma’s en uitdagingen die moeten worden opgelost om in de toekomst ons pensioenstelsel overeind te houden. De nadruk valt hierbij op het pensioen dat voortvloeit uit de arbeidsrelatie.

Op 1 januari jongstleden is belangrijke, nieuwe pensioenwetgeving in werking getreden. Zo is op die datum de Pensioenwet grotendeels van kracht geworden. Aan deze en andere voor het pensioenrecht belangrijke regelgeving wordt in dit themanummer aandacht besteed. De redactie dankt de auteurs voor hun bijdragen. Die dank geldt in het bijzonder mr. W. van Heest, die mede aan de opzet van dit themanummer heeft meegewerkt.

Een ongestoorde opbouw van pensioenaanspraken is voor werknemers van groot belang maar kan op verschillende tijdstippen en om verschillende redenen worden bedreigd. Eén van die bedreigende gebeurtenissen is een overgang van onderneming waarbij de eigen werkgever als vervreemder is betrokken. De gevolgen van een dergelijke overgang voor de rechten en verplichtingen die op het tijdstip van de overgang voor de vervreemder voortvloeien uit de met zijn werknemers gesloten arbeidsovereenkomsten, zijn uitvoerig geregeld in de artt. 7:662-666 BW (‘Wet overgang onderneming’). In dit artikel komen de gevolgen aan de orde van een overgang van onderneming krachtens overeenkomst (de zogenoemde bedrijfsfusie) voor de pensioenovereenkomsten van de werknemers van de vervreemder zoals deze thans in het Burgerlijk Wetboek en in de Pensioenwet zijn geregeld. Zoals zal blijken is het in de praktijk van groot belang onderscheid te maken tussen de gevolgen van de overgang van onderneming voor de pensioenovereenkomsten zelf en de uitvoering van deze pensioenovereenkomsten.

De minister van Justitie heeft bij besluit d.d. 14 maart 2007 op grond van artikel 15 van de Wet op het notarisambt besloten het protocol en de overige notariële bescheiden van mevrouw mr. I. Bleeker, tot 1 augustus 2006 notaris te Laren, m.i.v. 1 april 2007 toe te wijzen aan mr. A.S. de Boer, notaris te Laren.

In 2005 was de Wet Verevening Pensioenrechten bij scheiding (hierna:Wet VPS) tien jaar oud. Dit was aanleiding voor de Universiteit van Tilburg om te kijken of de doelstellingen die de wetgever indertijd had, zijn bereikt. Dit resulteerde eind 2005 in het rapport “10 Jaar Wet verevening pensioenrechten bij scheiding”.CompetenceCentre for Pension Research, Universiteit van Tilburg, Faculteit der Rechtsgeleerdheid, ISNB nummer 90 727 25 905. Aan het rapport werkten naast ondergetekende mee J.Th. Gommer, P.M.M. van der Loo, M.A. Schreinemachers, B. Starink. J.F.M. van Rooij, M.M.A. van der Veeken en M.R.Visser, Zie ook J.T. Gommer en M.M.A. van der Veeken 10 Jaar Wet verevening pensioenrechten bij echtscheiding! Het rapport is te downloaden van www.uvt.nl/ccp. Zie ook mr. S.R. Baetens Conversie ingevolge de Wet Verevening Pensioenrechten bij Scheiding, Familie en Jeugdrecht 2006, 63. Tijdens het plenaire debat over het voorstel van Wet verplichte pensioenregeling is een evaluatie van de Wet VPS toegezegd. Het Wetenschappelijk Onderzoek en Documentatie Centrum (WODC) van het ministerie van Justitie is gevraagd een onderzoek te doen verrichten naar de doeltreffendheid van de WVPS en de werking van deze wet in de praktijk. Daarbij zal ook worden nagegaan of deze wet knelpunten oplevert, en zo ja welke. De uitkomsten van het onderzoek zullen naar verwachting in het voorjaar van 2007 ter beschikking komen en aan de Tweede Kamer worden aangeboden. In deze bijdrage ga ik in op de meest in het oog springende onderwerpen en conclusies.Het rapport “10 Jaar Wet verevening pensioenrechten bij scheiding” wordt hierna aangeduid als het rapport en met de commissie wordt bedoeld de commissie die het rapport heeft geschreven. Ik zal in het bijzonder ingaan op een ondergewaardeerd fenomeen:conversie van pensioenaanspraken. Ook de raakvlakken met de Pensioenwet komen aan de orde.De Pensioenwet (Wet van 7 december 2006, Stb. 2006, 706) vervangt de ruim vijftig jaar oude Pensioen- en spaarfondsenwet. Tijdens het onderzoek naar de Wet VPS was het wetsvoorstel Pensioenwet nog in de Tweede Kamer in behandeling.

Op 1 januari 2007 is de PensioenwetWet van 7 december 2006, Stb. 705. De inwerkingtreding is geregeld bij Besluit van 18 december 2006, Stb. 707. (gedeeltelijk) in werking getreden. De Pensioenwet is van toepassing indien tussen werkgever en werknemer een pensioenovereenkomst - als onderdeel van de arbeidsovereenkomst - is overeengekomen.Zie definitie pensioenovereenkomst in art. 1 Pensioenwet. De pensioenovereenkomst is daarmee het entreebiljet voor de Pensioenwet.E. Lutjens, De pensioenovereenkomst, in E. Lutjens (red.), Pensioenwet, analyse en commentaar, Kluwer, 2007. Bij de verplichte deelneming in een pensioenfonds of pensioenregeling is evenwel de wet en dus niet een pensioenovereenkomst de grondslag voor het gelden van een pensioenregeling. De vraag is welke betekenis de Pensioenwet heeft in een dergelijke situatie van verplichte deelneming en hoe de samenhang is tussen die verplichte deelneming en de Pensioenwet. Deze vraag is het onderwerp van dit artikel. De beantwoording is geplaatst binnen een meer algemene bespreking van de rechtsfiguur van verplichte deelneming en de ontwikkelingen daarin. De nadruk ligt op de verplichte bedrijfstakpensioenfondsen, die fondsen zijn daarom in de paragraafkoppen genoemd, maar ook de andere verplichte pensioenregelingen worden besproken bij de behandeling van de diverse elementen van de verplichte bedrijfstakpensioenfondsen.