Aflevering 6588

In Nederland gelegen onroerende zaken behoren van oudsher tot de situsgoederen. Dit geldt niet alleen voor de Successiewet, maar ook voor de inkomstenbelasting en in het verleden voor de vermogensbelasting. Indien een erflater tijdens zijn leven de economische eigendom van panden heeft overgedragen, laat hij bij zijn overlijden slechts de juridische eigendom daarvan na. Deze eigendom heeft voor de juridische eigenaar in de regel een geringe waarde, gezien de leveringsverplichting die jegens de economische eigenaar bestaat. Vanuit het pand bezien is er echter geen sprake van een waardeverminderend effect. De leveringsverplichting rust op de juridische eigenaar en vormt een passiefpost in zijn vermogen. In datzelfde vermogen vormt het pand een actiefpost. De Hoge Raad heeft diverse malen beslist dat de leveringsverplichting niet de waarde van het pand beïnvloedt, maar de waarde van het vermogen van de juridische eigenaar.Zie HR 5 december 1962, BNB 1963/23, HR 23 november 1977, BNB 1977/291, HR 23 december 1992, BNB 1993/78, HR 8 december 1999, BNB 2000/42 en HR 22 maart 2000, BNB 2000/173. Voor binnenlands belastingplichtigen heeft deze constatering weinig betekenis. Bij buitenlands belastingplichtigen zien we de effecten van deze analyse echter glashelder.

Vanuit EG-rechtelijk oogpunt zijn er twee belangrijke regelgevende referentiekaders in kapitaalsbelastingkwesties: de Richtlijn kapitaalsbelastingRichtlijn van de Raad van ministers van de Europese Gemeenschappen van 17 juli 1969 (nr. 69/335/EEG), PB EG 1969 nr. L 249 van 3 oktober 1969, zoals deze luidt na de bij de Richtlijn van 9 april 1973 (73/79/EEG) PB EG nr. L 103 van 18 april 1973, de Richtlijn van 9 april 1973 (73/80/EEG), PB EG nr. L 103 van 18 april 1973, de Richtlijn van 7 november 1974 (74/553/EEG) PB EG 1974 nr. L 303 van 13 november 1974 en de Richtlijn van 10 juni 1985 (85/303/EEG) PB EG nr. L 156 van 15 juni 1985, aangebrachte wijzigingen. en het EGVerdrag. Hierna wordt in paragraaf 2 allereerst de harmoniserende Richtlijn kapitaalsbelasting behandeld, waarna in paragraaf 3 een overzicht volgt van de belangrijkste rechtspraak van het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (hierna: HvJ EG) over de interpretatie van deze Richtlijn. Vervolgens passeren in paragraaf 4 enkele belangwekkende arresten van de Hoge Raad de revue die gezamenlijk een beeld geven van de wijze waarop de Hoge Raad omgaat met de invloed van de Richtlijn kapitaalsbelasting op de Nederlandse kapitaalsbelastingregelgeving. De invloeden van het EG-Verdrag op de Nederlandse rechtspraak komen in paragraaf 5 aan bod. De bijdrage wordt afgerond met enkele samenvattende slotopmerkingen.

De SuccessiewetWet van 28 juni 1956, Stb. 362 inzake de heffing van de rechten van successie, van schenking en van overgang (Successiewet 1956), zoals laatstelijk gewijzigd bij Wet van 18 december 2003, Stb. 528 (hierna: Sw) biedt bij verkrijgingen door algemeen nuttige instellingen een verlaagd tarief van 11% (art. 24, lid 4 Sw 1956); de Wetten op de inkomstenbelasting 2001 en vennootschapsbelasting 1969 kennen een giftenaftrekregeling (art. 6.32 Wet IB 2001 en art. 16 Wet Vpb 1969). Beide faciliteiten worden verleend onder de voorwaarde dat de verkrijgende nutsinstelling in Nederland is gevestigd (de vestigingseis). Vestigingseisen komen veelal neer op een belemmering van één of meer van de EGVerdragsvrijheden. Wij gaan daarom hierna na of de eis van binnenlandse vestiging verenigbaar is met het primaire EG-recht, met name de vrijheid van kapitaalverkeer (art. 56 EG-Verdrag). Het antwoord luidt ontkennend.

In deze aflevering wordt aandacht besteed aan de Europeesrechtelijke context van de kapitaalsbelasting en de Successiewet. De stroom arresten van het HvJ EG op het terrein van de belastingen neemt gestaag toe, waarbij ook de notariële belastingen niet buiten schot blijven. Zo heeft het HvJ EG in de zaak Barbier zijn oordeel uitgesproken over een onderdeel van het recht van overgang. Naar aanleiding van dit arrest houdt Van Vijfeijken in haar bijdrage het recht van overgang tegen het Europese licht en komt tot de slotsom dat de regeling in haar bestaande vorm Europeesrechtelijk niet houdbaar is. Ook de vraag of de woonplaatsfictie van art. 3 SW houdbaar is in Europees verband is actueel na twee uitspraken van Hof ’s-Hertogenbosch en één van Hof Amsterdam. Hof ’s-Hertogenbosch heeft in één zaak prejudiciële vragen gesteld aan het HvJ EG. Meussen bespreekt in zijn bijdrage de (niet) houdbaarheid van de woonplaatsfictie in Europees verband. Tot slot rijst de vraag of vestigingseis die de Successiewet en de inkomstenbelasting/vennootschapsbelasting stellen aan een algemeen nut beogende instelling in Europeesrechtelijk verband overeind kan blijven. Jankie en Wattel gaan in hun bijdrage uitgebreid in op deze kwestie. De conclusie die uit de verschillende bijdragen kan worden getrokken is, dat de wetgever ook op het terrein van de Successiewet niet om de invloed van het Europese recht heen kan. Een pro-actief beleid op dit terrein is wenselijk.

Terzake de behandelingsdata en aantallen ingediende aanvragen met betrekking tot de afgifte van verklaringen van geen bezwaar inzake op te richten vennootschappen heeft het ministerie van Justitie deze week geen gegevens verstrekt.

Op 12 december 2002 heeft Hof Den BoschHoogleraar belastingrecht Radboud Universiteit Nijmegen. uitspraak gedaan over een casus inzake de woonplaatsfictie van art. 3, eerste lid, Successiewet 1956 (hierna: Sw). Op basis van een gemotiveerd betoog oordeelt het hof dat deze bepaling in strijd is met het EG-Verdrag. Opvallend is daarbij dat het hof de zaak zelf afdoet en het niet nodig acht om prejudiciële vragen aan het Hof van Justitie van de Europese Gemeenschappen (hierna HvJ EG) te stellen. De staatssecretaris heeft beroep in cassatie ingesteld en de zaak ligt nu ter berechting bij de Hoge Raad. De HaanHof Den Bosch 12 december 2002, 00/01796, NTFR 2003/165 met commentaar van M.B. Lucas Luijckx, V-N 2003/5.22. heeft in dit blad uitgebreid aandacht besteed aan deze uitspraak en concludeert mijns inziens terecht dat de Hoge Raad prejudiciële vragen aan het HvJ EG moet stellen. Of de tienjaarsregeling onder het EG-recht houdbaar blijkt, is volgens haar moeilijk te voorspellen.A. de Haan, De tienjaarswoonplaatsfictie in de Successiewet in strijd met EG-recht?, WPNR (2003) 6544, blz. 610-617. Inmiddels zijn de ontwikkelingen in de jurisprudentie echter verder gegaan. In een latere uitspraak heeft Hof Den BoschIdem J.W. Zwemmer, De tienjaarsfictie van art. 3 Sw 1956 in strijd met EG-Verdrag?, Opinie, NTFR 2003/1278, blz. 1-2. (in een andere samenstelling) wél prejudiciële vragen aan het HvJ EG gesteld.Hof Den Bosch 5 november 2003, 02/01531, NTFR 2003/2114 met commentaar van M.B. Lucas Luijckx, V-N 2003/58.21. Het bijzondere aan deze casus is het feit dat erflaatster woonachtig was in Zwitserland en is overleden in België binnen tien jaar nadat zij Nederland metterwoon had verlaten. Specifiek aan dit geschil zijn met name twee vragen. Ten eerste of de vrijheid van kapitaalverkeer in het geding is en ten tweede of het EG-recht in casu zich eveneens uitstrekt tot betrekkingen met derde landen.