Aflevering 6563

1. Inleiding

De Amerikaanse wetgever heeft buitengewoon snel gereageerd op de boekhoudschandalen bij met name Enron en Worldcom. Reeds op 30 juli 2002 is in de Verenigde Staten de Sarbanes-Oxley Act in werking getreden (genoemd naar senator Paul S. Sarbanes en congressman Michael G. Oxley). Deze wet is van toepassing op alle vennootschappen met een beursnotering in de Verenigde Staten (aan de New York Stock Exchange of aan de NASDAQ), ongeacht de 'nationaliteit' van de beursgenoteerde vennootschap. Ook een aantal Nederlandse vennootschappen valt onder de werkingssfeer van de Sarbanes-Oxley Act, waaronder ABN AMRO, Aegon, ING, KLM, Ahold, KPN, TPG, Unilever, Akzo Nobel, Arcadis en Oce. De Sarbanes-Oxley Act stelt verscherpte eisen aan accountants en legt zwaardere verantwoordelijkheden en verhoogde aansprakelijkheid op bestuurders. Deze verscherpte eisen en verantwoordelijkheden gelden dus ook voor de accountants en bestuurders van de genoemde Nederlandse vennootschappen. Na een korte introductie van het wettelijk kader en de discussie over Corporate Governance worden de belangrijkste gevolgen die de invoering van de Sarbanes-Oxley Act voor accountants, leden van audit committees, bestuurders en advocaten heeft besproken. Steeds zal ik bezien wat de gevolgen zijn van de invoering van de betreffende regels van de Sarbanes-Oxley Act voor Nederlandse vennootschappen. Daarbij zal waar relevant een relatie worden gelegd met de Nederlandse Corporate Governance Code zoals deze door de Commissie Tabaksblat op 9 december 2003 is gepresenteerd.

1. De Nederlandse corporate governance code van de Commissie-Tabaksblat ('Code') wordt verankerd in de wet. In Boek 2 BW komt een bepaling inhoudende dat bij algemene maatregel van bestuur een na te leven gedragscode kan worden 'aangewezen'. Deze bepaling heeft de minister van Justitie op 28 augustus 2003 in het wetsvoorstel tot aanpassing van de structuurregeling gefietst (Kamerstukken 28 179). Nadat de minister had toegezegd dat de amvb vooraf bij de Kamers ter inzage zou worden gelegd, heeft de Tweede Kamer met de bepaling ingestemd. Gaat het hier om delegatie van regelgevende bevoegdheid aan een particuliere commissie (vgl. de standaardregeling van art. 6:214 BW)? En betekent dit dan dat de Code-bepalingen tot algemeen verbindende voorschriften worden gepromoveerd? De beantwoording van die vragen laten wij graag aan de staatsrechtgeleerden over. Maar als dat zo zou zijn, dan levert het ten onrechte niet of onjuist toepassen van Code-bepalingen strijd met de "wet" op in de zin van artikel 2:14 BW dan wel met een "dwingende wetsbepaling" in de zin van art. 3:40 BW. Dit kan niet de bedoeling zijn geweest, behalve bij dwingende bepalingen die uit Boek 2 zijn overgenomen of juist daarin dienen te worden opgenomen. En natuurlijk bij de verplichting om te verklaren dat de Code wordt uitgevoerd dan wel daarvan wordt afgeweken ('apply or explain'). De wetgever zou er goed aan doen, dit punt te verduidelijken.

Verklaringen van geen bezwaar

De minister van Justitie heeft bij besluit d.d. 7 januari 2004 op grond van artikel 15 van de Wet op het notarisambt besloten het protocol en de overige notariële bescheiden van mr. H.G.J.M.Ras, tot 1 juli 2003 notaris te Eindhoven, m.i.v. 1 februari 2004 toe te wijzen aan mr. M.H.G. Giesbers, notaris te Eindhoven.

Met stemmen op afstand wordt gedoeld op het uitoefenen van zijn stemrecht door een aandeelhouder in een beursvennootschap op een manier vergelijkbaar met "thuisbankieren": vanuit zijn stoel thuis en zonder de aandeelhoudersvergadering te bezoeken brengt de aandeelhouder via een daartoe ingerichte infrastructuurGedoeld wordt hier dus niet op de aandeelhouder die via 'eigen' kanalen zijn stem doet uitbrengen, zoals de aandeelhouder die zijn zoon machtigt om namens hem de aandeelhoudersvergadering te bezoeken en aldaar stem uit te brengen. zijn stem uit. Het is een Nederlandse variant van de in de VS al jaren ingeburgerde praktijk van 'proxy voting'. Het oorspronkelijke doel van de aldaar reeds in de eerste helft van de vorige eeuw geïntroduceerde praktijk was om te waarborgen dat voldaan kon worden aan het quorum vereiste dat in de VS volgens het toepasselijke 'state law' op een aandeelhoudersvergadering van toepassing is. In Nederland is de achtergrond van de toenemende aandacht voor dit onderwerp, de lage opkomst bij aandeelhoudersvergaderingen in combinatie met de maatschappelijke trend om te komen tot een sterkere positie van de algemene vergadering van aandeelhouders.

Op 9 december j.l. publiceerde de Commissie Tabaksblat haar definitieve code (zie www.commissiecorporategovernance.nl). In dit nummer van het WPNR bundelen wij een aantal bijdragen die daarmee verband houden. Zij hebben gemeen dat alle mede de Code tot onderwerp hebben en daardoor zijn geïnspireerd, maar tegelijkertijd ook verder kijken dan alleen de Code en daarbij betrekken de context waarin de Code een plaats heeft. Van Solinge en Nowak richten de blik op de verankering van de Code in de juridische omgeving. Een overzicht en weging van de Code biedt daarna Raaijmakers die achtergronden schetst en de Code bespreekt in samenhang met actuele en nog te verwachten ontwikkelingen. Een belangrijke doelstelling van de opstellers van de Code is om aandeelhouders meer zeggenschap te geven, de participatiegraad te vergroten, en stemmen op afstand en communicatie tussen aandeelhouders te faciliteren. Dat roept een aantal lastige vragen op. Verdam analyseert deze materie mede in het licht van ontwikkelingen in de VS. Amerikaanse ontwikkelingen staan ook centraal in de bijdrage van mevrouw Wagenaar die de belangrijke Sarbanes-Oxley Act bespreekt. Die heeft niet slechts gevolgen voor in de VS opererende Nederlandse vennootschappen, maar beïnvloedt ook het debat over corporate governance in Nederland en Europa. En dat debat gaat zeker verder.