Aflevering 6516

Bijna was er toch nog een smetje op de invoering van het nieuwe Boek 4 BW per 1 januari 2003. Een spoedadvies van de Raad van State was nodig om te bewerkstelligen dat het Besluit Boedelregister, een algemene maatregel van bestuur ter uitwerking van het nieuwe artikel 4:186 BW, op hetzelfde tijdstip als het nieuwe erfrecht in werking kon treden. Wie enigszins bekend is met de achtergronden van het nieuwe erfrecht, en dan in het bijzonder met wetsvoorstel 17 141, weet dat het met de invoering van Boek 4 BW wel vaker heeft tegengezeten. In dit artikel wordt, mede aan de hand van vraaggesprekken met een aantal directbetrokkenen, een indruk gegeven van de voornaamste verwikkelingen vanaf 1994, het jaar dat de invoering van Boek 4 BW verder weg leek dan ooit tevoren.

In het eerste nummer van de jaargang 1982 van het Nederlands Juristenblad (NJB) begon ik aan een serie artikelen onder de titel ‘De meeslepende avonturen van de langstlevende echtgenoot’.De eerdere afleveringen verschenen in NJB 1982, p. 1 e.v. (deel I), NJB 1982, p. 33 e.v. (deel II), NJB 1991, p. 1251 e.v. (deel III) en NJB 1997, p. 839 e.v. (deel IV).Vandaag bereikt u aflevering V, echter niet via het NJB maar via het eerste nummer van jaargang 2003 van het WPNR. Deze verandering van medium, hangt samen met het feit dat het WPNR het meest geschikte periodiek vormt voor erfrechtelijke verhalen met een goede afloop. Het WPNR viert vandaag feest! Het nieuwe erfrecht is na 55 avontuurlijke jaren een feit.

Boedelafwikkeling is voor velen in de notariële praktijk nou niet het meest opwindende werk. Maar zij die nalatenschappen veelvuldig hebben afgewikkeld weten dat boedels minder standaardmatig zijn dan transporten, hypotheken of oprichtingen van kapitaalvennootschappen, en van de behandelaar meer vergen dan alleen juridisch inzicht. Juist bij dit onderdeel van zijn metier moet de notaris beschikken over niet-juridische vaardigheden en komen begrippen als onpartijdigheid, onafhankelijkheid en vertrouwen tot leven. De verdeling van een nalatenschap is vaak een lakmoesproef voor de kwaliteit van de onderlinge familiaire banden en een uitdaging voor de notaris om zich in de uitoefening van zijn vak helemaal uit te leven. Men hoeft daarvoor alleen maar een blik te werpen op de tuchtrechtspraak.

In nr. 6423 van dit tijdschrift had ik het er al over hoe erfrecht en het maatschappelijk, economisch en politiek stelsel mekaar over en weer beïnvloedden.

In de collectie van de notariële stichting bevindt zich een negentiendeeeuwse gravure met als onderwerp de voorlezing van een testament. Anekdotiek? Niet alleen, want achter het verhaal blijkt een samenstel van maatschappelijke verhoudingen en erfrechtelijke spelregels schuil te gaan.

Ook in de muziek komen de begrippen ‘erfenis’ en ‘erven’ voor, maar wellicht minder dan men op het eerste gezicht zou vermoeden. Een beknopte inventarisatie, waarbij tevens het muzikale testament en de muzikale nalatenschap kort ter sprake komen.

Hoewel ik ben opgeleid als mediëvist, dat wil zeggen: als historicus van de Middeleeuwse Geschiedenis, wil ik graag trachten te voldoen aan het verzoek van de Redactie om een bijdrage te leveren over het Nederlandse versterferfrecht ná de Franse Revolutie, ofwel het wettelijke erfrecht in de negentiende eeuw. Ik doe dat ‘al verhalende’; vandaar de ondertitel ‘Een historisch en anekdotisch essay’. Mijn bijdrage aan dit themanummer is een verhandeling die historisch van karakter is en mitsdien minderjuridisch, en die anekdotisch is qua sfeer. Deze bijdrage is aldus met recht te beschouwen als een opstel ‘in de marge van het erfrecht’.

Wie uitkijkt naar de notaris in het stripverhaal, moet goed zoeken. Maar wie zoekt, zal vinden.En ook het stripverhaal houdt ons weer een spiegel voor: hoe ziet de maatschappij de notaris?België en Frankrijk zijn de landen waar de strip een rijke traditie

Eindelijk is het zover. Het nieuwe erfrecht treedt in werking. Nederland verlaat de oudbollige Romaanse erfrechtclub en wendt het gezicht naar nieuwere en moderne horizonten.Voor een aantal aspecten is de blik gericht naar Duitsland, andere zaken doen meer Anglo-Amerikaans aan. Het nieuwe erfrecht is ingebed in enkele algemene internationale tendensen, zowel op het vlak van het intestaats-erfrecht (§ 1) als op het vlak van het dwingend erfrecht (§ 2).

Nieuw recht II (Cursusnummer 901)

Het is zover! Op 1 januari 2003 beleefde Nederland de inwerkingtreding van een geheel nieuw erfrecht. In het bijzonder de positie van de echtgenoot en van de legitimaris ondergingen een revolutionaire wijziging.

Hoewel allerwege bejubeld, draagt het nieuwe versterferfrecht toch een klein bezwaar met zich. Vanaf 1 januari 2003 kan de gemiddelde Nederlander gerust ontslapen zonder ooit een bezoekje aan de notaris te hebben gebracht. De wetgever heeft alles al geregeld. Fini, le temps des testaments?Of betekent het nieuwe erfrecht juist een testamentaire heropleving? Pleidooi voor een testamentspraktijk waarin de notaris daadwerkelijk uitgroeit tot schrijver.

In de zestiende eeuw verschenen hier te lande de eerste fiscale heffingen op verervingen in de zijlijn. De jongste wijzigingen in het erfrecht vereisen enige aanpassingen aan de huidige Successiewet. Daartussen liggen bijna vijf eeuwen discussie en wetsgeschiedenis over de successiebelasting.